2021-08-02T10:34:35Z https://jhgr.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=6969

2014-06-22 10.22059

پژوهشهای جغرافیای انسانی Hum Geog Res 2008-6296 2008-6296 1393 46 2 حسین حاتمی نژاد علیرضا محمدی الهه پیشگر بازساخت شهری در عصر جهانی‎شدن اقتصادی تا حد زیادی متأثر از ویژگی‌ها، رفتار و کارکرد شرکت‌های خدمات پیشرفته است که در اقتصاد پسا- فوردیستی به‎وجود آمده‌اند. آنها گره‌های کلیدی در اقتصاد شبکه‌ای و اتصال شهرها به یکدیگر هستند؛ به‎گفتۀ دیگر، اقتصاد جهانی از طریق روابط افقی و عمودی شبکه‌ای و فعالیت‌های هم‎پیوند شرکتی، تا حد زیادی توانسته است خدمات را جهانی کند و در این رابطه، شهر‌ها با یکدیگر پیوندهای کارکردی برقرار کرده‌اند. یکی از این خدمات پیشرفته، خدمات بیمه است. خدمات بیمه ضمن آفرینش فضا‌های خدماتی، عامل کلیدی در سازماندهی فعالیت‌ها و جریان‌های اقتصادی به‎شمار می‎روند. در این نوشتار، جغرافیای مکانی شرکت‌های کارگزاری خدمات بیمه و کارکرد آنها در رابطه با پیوند تهران با شبکة شهرهای جهانی نشان داده شده است. هدف پژوهش تحلیل مکانی و کارکردی خدمات بیمه در راستای پیوند تهران با شبکة شهرهای جهانی از طریق شاخص حضور و پیوند شرکت‌های کارگزاری بیمه بوده است. از حدود 150 شرکت کارگزاری بیمة آسیا، از 45 نمونه پرسشگری و مصاحبۀ حضوری به‎عمل آمده است. یافته‌های این پژوهش عبارتند از: 1. کلانشهر تهران، مرکز فرماندهی و مدیریت خدمات شرکتی بیمه در ایران است؛ 2. از نظر فضایی، خدمات بیمه الگویی مشتری‎محور داشته و به سمت مناطق شمالی و کانون خدمات شرکتی کلانشهر تهران حرکت می‎کنند؛ 3. از نظر خدمات شرکت‎های بیمه، تهران پیوند بسیار ضعیفی با شبکة شهرهای جهانی دارد. نتیجه اینکه، تهران در این بخش شهری جهانی شمرده نمی‎شود. خدمات پیشرفتۀ پشتیبان تولید (ای.پی.اس) رفتار مکانی شبکه شهری جهانی شرکت‎های کارگزاری خدمات بیمه کارکرد فراملی کلانشهر تهران 2014 06 22 237 254 https://jhgr.ut.ac.ir/article_51562_62e83ff68bcc5778b7157c6710da47aa.pdf

2014-06-22 10.22059

پژوهشهای جغرافیای انسانی Hum Geog Res 2008-6296 2008-6296 1393 46 2 کرامت اله زیاری محمود قدیری فرزانه دستا الگوی رشد شهر از موضوعات حیاتی قرن حاضر است؛ به‎طوری که شناخت الگوی توسعۀ کالبدی شهر به‎منظور هدایت آن در راستای پایدار شهری، امری اساسی است. در این زمینه، شهر یزد در دهه‌های اخیر رشد زیادی را تجربه‎کرده که بررسی و ارزیابی الگوی گسترش آن، برای نیل به توسعۀ پایدار و تدوین سیاست‌های مناسب، ضروری است. بر این اساس، با رویکردی به نظریۀ توسعۀ پایدار و رشد هوشمند شهری، چگونگی الگوی گسترش کالبدی شهر یزد در قالب سه فرضیة پژوهشی مطرح شد و در چارچوب روش توصیفی ـ تحلیلی مورد ارزیابی قرار گرفت. در این چارچوب، برای آزمون فرضیۀ اول از روش هلدرن، برای آزمون فرضیۀ دوم از ضرایب آنتروپی و جینی و برای آزمون فرضیۀ سوم از ضرایب موران، گری و G عمومی استفاده شد. داده‌های مورد نیاز به روش کتابخانه‌ای و با مراجعه به منابع و سازمان‌های مربوطه گردآوری شده است. نتایج در تأیید فرضیة اول نشان داد که با وجود رشد با قواره و فشرده طی سال‌های 1335 تا 1345، شهر یزد در سال‌های 1345 تا 1375 و 1365 تا 1375، به‎ترتیب رشد فضایی پراکنده‌ای را به میزان 35 درصد و 63 درصد داشته است. تحلیل الگوی توزیع جمعیت و اشتغال نیز به‎ترتیب با مقادیر آنتروپی 975/0 و 959/0 و جینی 168/0 و 165/0 با رد فرضیة دوم نشان داد که نابرابری در توزیع جمعیت و اشتغال ناچیز است و تعادل نسبی وجود دارد. تحلیل تجمع و پراکندگی جمعیت و اشتغال نیز، به‎ترتیب با مقادیر 211/0- و 21/0 برای ضریب موران و 175/0- و 135/0-  برای ضریب گری تعدیلی، ضمن تأیید فرضیة سوم نشان داد که شهر یزد الگوی تصادفی متمایل به پراکنده داشته و دارای تمرکز پایین جمعیت و اشتغال (نقطۀ سرد) است. الگوی اسپرال شهر فشرده شهر یزد گسترش فیزیکی 2014 06 22 255 272 https://jhgr.ut.ac.ir/article_51563_21c93e3d9e9a25cc622534f82f210b1e.pdf

2014-06-22 10.22059

پژوهشهای جغرافیای انسانی Hum Geog Res 2008-6296 2008-6296 1393 46 2 حمدالله سجاسی قیداری عبدالرضا رکن الدین افتخاری مهدی پورطاهری عادل آذر امروزه تنوع­بخشی به اقتصاد روستایی از طریق توسعۀ کارآفرینی، بیش از پیش توجه محققان و برنامه‎ریزان را به خود جلب کرده است. براین اساس یکی از فرصت‌های جدید اقتصادی، صنعت گردشگری روستایی به‎ویژه اکوتوریسم در روستاهای مناطق حاشیۀ شهرهای بزرگ، از جمله تهران بوده که برای اوقات فراغت و نیاز شهروندان به مناطق طبیعی با چشم‎انداز زیبا و دور از آلودگی‌ها، اهمیت یافته است. در این راستا، سؤال اساسی این است که توسعۀ کارآفرینی اکوتوریستی بر اساس کدام الگو امکان‎پذیر است؟ لذا هدف مطالعه، ارائۀ الگوی توسعۀ کارآفرینی اکوتوریستی در مناطق روستایی با پتانسیل گردشگری دره­ای است. بر این اساس، در پژوهش پیش رو هفده روستا در هفت مسیر رود ـ دره­ای نمونه‎های مطالعه انتخاب شدند و با استفاده از روش کمی ـ پیمایشی، در سطح صاحبان کسب‎وکارهای گردشگری که کارآفرینان اکوتوریستی در روستاهای منتخب به‎شمار می‎روند، به بررسی سهم و ارتباط عوامل سه‎گانۀ (شرایط محیطی، سیاست‎ها و رویه‎های قانونی) ویژگی‎های کارآفرینانه پرداخته شد. نتایج نشان می‎دهد که بر حسب شاخص‎های انتخابی و بر اساس آزمون همبستگی پیرسن، ارتباط معناداری بین عوامل سه‎گانۀ تأثیرگذار بر توسعۀ کارآفرینی برقرار است. همچنین براساس نتایج رگرسیون چندمتغیره و تحلیل مسیر به عمل آمده، پس از مشخص‎شدن میزان تأثیرات غیر مستقیم متغیرها، به محاسبۀ کل تأثیرات مستقیم و غیر مستقیم پرداخته شد که درنتیجۀ آن، ویژگی‎های کارآفرینانه با بیشترین تأثیر در کارآفرینی اکوتوریستی قرار دارد. درنهایت مشخص شد الگوی توسعۀ کارآفرینی اکوتوریستی ارائه شدۀ این پژوهش، 2/35 درصد تبیین‎کنندۀ توسعۀ کارآفرینی اکوتوریستی در منطقه است. الگو روستاهای تهران اکوتوریسم کارآفرینی گردشگری 2014 06 22 273 292 https://jhgr.ut.ac.ir/article_51564_b4e724fd010452b8f0f18af4e4fe8a49.pdf

2014-06-22 10.22059

پژوهشهای جغرافیای انسانی Hum Geog Res 2008-6296 2008-6296 1393 46 2 حسن حکمت نیا ژینوس انصاری سعید گیوه چی حمل و نقل پیش‌نیاز و زیربنای توسعۀ پایدار است و نقش اساسی و کارآمدی در باروری امکانات و استعدادهای بالقوه دارد که این نقش و اهمیت را به‎منزلۀ یکی از مؤثرترین شاخص‌های رشد و توسعه، نمایان می‎کند. امروزه تعداد تصادفات در شهرهای کشور ما رو به افزایش است و درنتیجه خسارت‌های مالی ناشی از آنها که بر خانواده‌ها و دولت تحمیل می‌شود، بسیار بالا بوده و با توجه به اینکه خسارت‌های مالی، جانی، روانی و اجتماعی در مواردی جبران‎پذیر نیست، ضرورت دارد به‎منظور جلوگیری از خسارت تصادفات رانندگی راهکارهای مؤثری به‎اجرا گذارده شود. هدف از این مقاله بهینه‌سازی حمل و نقل درون‌شهری یزد با رویکرد توسعۀ پایدار است. نوع پژوهش بنیادی ـ توسعه‌ای و روش بررسی توصیفی ـ تحلیلی است که از مدل‎های تصمیم‌گیری چندمعیاره برای بهینه‌سازی حمل و نقل استفاده شده است. یافته‌های پژوهش مبین آن است که سالانه حدود ١١٠٠٠ تصادف در نواحی مختلف یزد رخ می‌دهد که کمابیش ٥ درصد از این تعداد مربوط به عابران پیاده است. تحلیل این آمار حاکی از آن است که در هر کیلومتر از راه‎های درجه 1، درجه 2 و خیابان‎های جمع و پخش‎کنندۀ این شهر، به‎ترتیب ٦٠، ٤٠ و ٥ تصادف در سال رخ می‌دهد. نتایج این پژوهش همچنین دلالت بر آن دارد که گزینه‎های مرتبط با تغییر جهت معابر و یک‎طرفه‎سازی برخی معابر منطقۀ مورد مطالعه، مؤثرترین شیوه برای بهینه‎سازی حمل و نقل در محدودۀ مرکزی شهر یزد است. گفتنی است، نسبت تعداد تصادفات به‎ازای هر ١٠٠٠٠ وسیلۀ نقلیه، کمابیش حدود 400 کیلومتر طی مسیر است. بهینه‌سازی حمل و نقل شهر یزد علل تصادف مدل‌های چندمعیاره 2014 06 22 293 310 https://jhgr.ut.ac.ir/article_51565_3e171fb1e75078465858934b2fbff6dd.pdf

2014-06-22 10.22059

پژوهشهای جغرافیای انسانی Hum Geog Res 2008-6296 2008-6296 1393 46 2 بهادر زارعی علی زینی وند علی ماندگار جلیل دلشادزاد یکی از مفاهیم نوینی که بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در عرصۀ روابط بین‎الملل و ژئوپلیتیک، برای تحلیل مسائل راهبردی و بین‎المللی و رقابت قدرت‎ها از آن بهره می‎برند، رویکرد ژئواکونومیک است. این رویکرد از ترکیب سه عامل جغرافیا، قدرت و اقتصاد شکل‎گرفته و روابط جغرافیا، قدرت و اقتصاد و تعامل این سه عنصر را برای کسب قدرت دولت‎ها مطالعه می‎کند. در آغاز قرن بیست‎ویکم، قدرت‎های بزرگ با رویکردی نوین و با توجه بیشتر به منافع اقتصادی، در مناطق استراتژیک جهان به رقابت می‎پردازند. در قرن حاضر انرژی، به‎ویژه نفت و گاز، روح ژئواکونومیک محسوب شده و در فرآیند توسعه، تعیین امنیت و ایجاد کشمکش‎های منطقه‎ای و بین‎المللی نقش‎آفرینی می‎کند. در عصر حاکمیت گفتمان ژئواکونومیک، اقتصاد نقش برجسته‎تری از هر زمان دیگر یافته و ژئواکونومی انرژی، فصل نوینی را در روابط بین‎الملل گشوده است. به نظر می‎رسد منابع انرژی به یکی از مهم‎ترین متغیرهای ژئوپلیتیکی در نظام سیاسی کنونی جهان در تعاملات بین‎المللی، برای حفظ سیادت جهانی و منطقه‎ای و به چالش کشیدن رقبا در عرصۀ بین‎المللی تبدیل شده است. خلیج فارس به‎لحاظ نظریه‎های ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی، بین‎المللی‎ترین منطقۀ دنیاست که به‎لحاظ منابع انرژی، فضای ژئواکونومیکی مهمی را برای ایفای نقش بازیگران (منطقه­ای و فرامنطقه‎ای) در قالب همکاری، رقابت و منازعه فراهم می‎کند. اگرچه با توجه به وابستگی متقابل منافع این کشورها، به نظر می‎رسد روابط آنها در راستای نوعی رقابت همراه با همکاری، در آینده بیشتر قابل پیش‎بینی است. آمریکا خلیج فارس ژئواکونومی قدرت‎های بزرگ نفت و گاز 2014 06 22 311 336 https://jhgr.ut.ac.ir/article_51566_f18f29d81692774c17587c964b67dc29.pdf

2014-06-22 10.22059

پژوهشهای جغرافیای انسانی Hum Geog Res 2008-6296 2008-6296 1393 46 2 دره میرحیدر بهادر غلامی فاطمه سادات میراحمدی از زمان آغاز تدوین حقوق بین­الملل دریاها، عامل جغرافیا نقش مهمی را ایفا کرده است. امروزه نیز مسائلی مانند وقایع قطب شمال و منازعات میان کشورها در بسیاری از نقاط دنیا بر سر قلمروهای دریایی، بیانگر این واقعیت است که عامل مکان، نقش اساسی در بحث­های میان کشورها دربارۀ ادعاهای حقوقی آنها بازی می­­کند. این پژوهش بر اساس دیدگاه نئورئالیستی و با روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی این مسئله می‎پردازد که عوامل جغرافیایی، چه نقشی در تدوین حقوق بین­الملل دریاها و منازعات میان کشورها بر سر قلمروهای دریایی داشته است. در این راستا نقش عوامل موقعیت جغرافیایی، جزر و مد، شکل سواحل و وضع ناهمواری­های ساحلی، خلیج، عمق، جریان­های دریایی، دلتا، آبسنگ، برآمدگی جزری، تنگه، دهانۀ رودخانه، بسته یا نیمه‎بسته‎بودن دریا، مجمع‎الجزایر و منابع اقتصادی بستر دریا، در تدوین حقوق بین‌الملل دریاها مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج این پژوهش نشان‌دهندۀ آن است که جغرافیای سیاسی دریاها هویتی میان‎رشته­ای دارد؛ یعنی نقش جغرافیا، حقوق بین­الملل، دیپلماسی، فناوری و قدرت را در چگونگی تعیین قلمروهای دریایی و بهره‎برداری دولت‎های ساحلی از آنها مورد بررسی قرار می­دهد. در این میان جغرافیا بستر تمام این مسائل است؛ چراکه جغرافیای کشورهایی که در روند تدوین حقوق بین‌الملل دریاها حضور فعال داشته‎اند، به‎خصوص خصیصه‌های فیزیکی و ژئومورفولوژیکی سواحل آنها، نقش مهمی در تعیین وضعیت حقوقی قلمروهای دریایی داشته است. از سوی دیگر قوانینی که بر اساس منافع و با اعمال زور قدرت‎‌های بزرگ تصویب شده‌اند نیز، بر جغرافیای کشورها تأثیر گذاشته است. جغرافیا حقوق بین‌الملل دریاها قلمرو قلمروگستری موقعیت جغرافیایی 2014 06 22 337 360 https://jhgr.ut.ac.ir/article_51567_801ed66685a0f1a1f77ceb305afe0fdb.pdf

2014-06-22 10.22059

پژوهشهای جغرافیای انسانی Hum Geog Res 2008-6296 2008-6296 1393 46 2 سید عباس احمدی سعید رحیمی هرآبادی محمد سعید نجفی گرمایش جهانی یکی از اساسی ‎ترین مسائلی است که امروزه توجه بسیاری از کشورها را به خود جلب کرده است. این پدیده، به عاملی مهم در ایجاد فضای رقابت بر سر افزایش و کاهش گازهای گلخانه‎ای تبدیل شده است. از این رو، کارشناسان گرم‎شدن زمین را یکی از مهم‎ترین مشکلات محیطی، اقتصادی و سیاسی در قرن بیست‎‌و‌یکم قلمداد می‎کنند. این نوشتار تلاش دارد، پدیدۀ گرمایش جهانی و چالش‎های بین المللی ناشی از آن را در چارچوب نظام ژئوپلیتیک تجزیه و تحلیل کند. در این راستا، موقعیت ژئوپلیتیک کشورها و نیز نگرش و موضع‎گیری آنها در مواجهه با پیامدهای این پدیده مد نظر بوده است. به همین منظور، ابتدا روند تغییرات دما و تراز آب دریا با استفاده از خروجی مدل‎های گردش عمومی جو، تحت سناریوی انتشار 50 و با استفاده از مدل ریزمقیاس‎نمایی MAGICC-SCENGEN شبیه‎سازی شد. سپس با استناد به خروجی‎های مدل به ‎کار رفته، دیدگاه‎ها و درنهایت تحولات ژئوپلیتیک در نظام بین‎الملل، مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج نشان می‎دهد که‌ بر اساس خروجی سناریوی بدبینانۀ انتشار 50P، دمای جهان در سال 2100 به میزان 2/3 درجۀ سلسیوس نسبت به دورۀ 1990-1961 افزایش خواهد داشت و در مجموع مناطق مختلف جهان به‎طور یکسان از شرایط ناشی از گرمایش جهانی برخوردار نخواهند بود. از سویی این شرایط ارتباط معناداری با موقعیت ژئوپلیتیک کشورها دارد؛ زیرا موضع‎گیری و دیدگاه‎های مختلفی را بر سیاست خارجی کشورها تحمیل کرده و به‎ مثابه فرصت یا تنگنا، صحنۀ رقابت برخی از دولت‎ها شده است. از این رو گرمایش جهانی پدیده‌ای است که در آینده نقش برجسته‌ای را در منازعات ژئوپلیتیک ایفا خواهد کرد. در این راستا، تعیین بهترین استراتژی، شامل تدوین طرح‎های ملی و مدیریت محلی، یکی از راهکارهای ایجاد توازن در تحولات ژئوپلیتیک جهانی خواهد بود. تحولات ژئوپلیتیک رقابت قدرت‎ها ژئوپلیتیک گرمایش جهانی نظام جهانی 2014 06 22 361 378 https://jhgr.ut.ac.ir/article_51568_364c9141ec4bb68ab9fded46eb596956.pdf

2014-06-22 10.22059

پژوهشهای جغرافیای انسانی Hum Geog Res 2008-6296 2008-6296 1393 46 2 مجتبی قدیری معصوم حمید برقی داود جمینی علیرضا جمشیدی از گذشتۀ دور تا کنون، اشتغال در ترقی و توسعۀ جامعۀ بشری نقش بسزایی داشته است و در سال­های اخیر، اهمیت اشتغال در همۀ ابعاد زندگی افراد به‎وضوح دیده می­شود. پژوهش پیش رو که از نوع توصیفی ـ تحلیلی است با هدف بررسی روند اشتغال در مناطق روستایی کشور طی دوره­های گذشته (1385-1335)، به‎صورت موردی در مناطق روستایی استان اصفهان انجام گرفته است. به‎منظور دستیابی به‎اهداف پژوهش، اطلاعات مورد نیاز را با تکیه بر مستنندات مرکز آمار طی سال­های 1335 تا 1385، جمع‎آوری‎کرده و به‎کمک نرم‎افزارهای GIS و Excel اقدام به ترسیم نمودارها و نقشه‎های مورد نیاز شد. نتایج پژوهش نشان داد، شاخص­های جمعیت در سن فعالیت و میزان بیکاری در مناطق روستایی استان افزایش داشته و شاخص­های جمعیت فعال، نرخ عمومی فعالیت، نرخ واقعی فعالیت و نرخ اشتغال، از روند کاهنده‎ای پیروی کرده است؛ به این صورت که نرخ اشتغال در سال 1385 نسبت به سال 1335 در مناطق روستایی استان اصفهان حدود 5/8 درصد کاهش داشته است. همچنین نتایج پژوهش گویای آن است که طی دوره­های مورد بررسی، اکثر شاغلان روستاهای استان اصفهان از بخش کشاورزی به سمت فعالیت در بخش­های دیگر، به‎ویژه خدمات تمایل دارند. درمجموع در ناحیۀ دشتی تعداد شاغلان در بخش­های صنعت و خدمات افزایش داشته و در بخش کشاورزی کاهش یافته است. در ناحیۀ خشک و بیابانی تعداد شاغلان بخش­های کشاورزی و صنعت کاهش و تعداد شاغلان بخش خدمات افزایش یافته و در ناحیۀ کوهستانی معتدل، همانند دو ناحیۀ دیگر، شاغلان بخش کشاورزی کاهش‎یافته و شاغلان بخش­های صنعت و خدماتی نسبتاً تغییر نکرده است. استان اصفهان اشتغال خدمات صنعت کشاورزی نواحی روستایی 2014 06 22 379 398 https://jhgr.ut.ac.ir/article_51569_56dc18ac0450437a79a16cd9484500cf.pdf

2014-06-22 10.22059

پژوهشهای جغرافیای انسانی Hum Geog Res 2008-6296 2008-6296 1393 46 2 حمید رضا محمدی محمد اقتدار نژاد تبیین ارتباط دو مؤلفۀ توسعه و امنیت عمومی در بستر تقسیمات کشوری، موضوع اصلی پژوهش حاضر را تشکیل می‌دهد. توسعه امری چندبعدی است که مستلزم ایجاد تغییرات اساسی در ساختارهای اجتماعی، طرز تلقی عامۀ مردم، تسریع رشد اقتصادی، کاهش نابرابری‎ها و ریشه‎کن‎کردن محرومیت است. محرومیت از دید بسیاری از صاحب‎نظران و پژوهشگران، فقط در معنای اقتصادی و مادی آن فهمیده نمی‌شود و تمام جنبه‎های زندگی اجتماعی را شامل می‌شود. رویکرد اصلی در این پژوهش، محرومیت نسبی است. محرومیت نسبی یکی از ابعاد اساسی توسعه بوده و یک احساس است. یکی از نمودهای اصلی احساس محرومیت نسبی، احساس تبعیض است. احساس تبعیض زمینه‎ساز بروز نارضایتی و آشوب‌های اجتماعی بوده و ممکن است امنیت عمومی یک کشور را با مشکل مواجه کند. این پژوهش با استفاده از روش مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای در صدد پاسخگویی به این سؤال است که آیا ارتباط توسعه و امنیت عمومی، نظام تقسیمات کشوری ایران را متأثر کرده است؟ فرضیۀ در نظر گرفته شده آن است که ارتباط توسعه و امنیت عمومی، توانایی تأثیرگذاری بر نظام تقسیمات کشوری ایران (و منطقۀ مورد مطالعه) را دارد. همۀ بررسی‌های تاریخی و رویدادهای جاری حاصل از این پژوهش در منطقۀ مورد مطالعه (استان قزوین)، گویای این واقعیت است که ارتباط توسعه و امنیت عمومی،  بر تقسیمات کشوری ایران تأثیرگذار بوده است. ایران استان قزوین امنیت عمومی تقسیمات کشوری توسعه 2014 06 22 399 414 https://jhgr.ut.ac.ir/article_51570_ec732fc2219334998cc3021e9d8a37aa.pdf

2014-06-22 10.22059

پژوهشهای جغرافیای انسانی Hum Geog Res 2008-6296 2008-6296 1393 46 2 علی پورجعفر محمدرضا بمانیان احسان رنجبر محمد رضا پورجعفر اختصاص بیشتر معابر رو زمینی در شهر تهران به حمل و نقل خصوصی و عمومی با مصرف حجم بالای سوخت‎های فسیلی، موجب انتشار آلاینده‎هایی همچون مونواکسید و ذرات معلق‎شده که پیامد آن، آلودگی خطرناک هوایی است که در تهران حکمفرما شده و مشکلات عدیده‎ای مانند بیماری‎ها و مرگ‎ومیر شهروندان را از خود برجای گذاشته است، درحالیکه شهرهای بزرگی همچون توکیو کمتر با این مشکل روبه‎رو هستند. هدف پژوهش کاربردی پیش رو، بررسی فواید استفاده از فضاهای حمل و نقل زیرزمینی در راستای کمک به کاهش آلودگی هوای شهر تهران است. چگونگی تأثیر توسعۀ فضاهای حمل و نقل زیرزمینی بر کاهش آلودگی هوا در سطح شهر تهران، سؤال اصلی پژوهش را تشکیل می‎دهد. در این راستا با مطالعات توصیفی ـ تحلیلی و با مقایسۀ تطبیقی اقدامات انجام شده در زمینۀ توسعۀ فضاهای زیرزمینی برای کاهش آلودگی هوا در شهر تهران و توکیو، به پرسش مورد نظر پاسخ داده شده است. یافته‎های پژوهش نشان می‎دهد که کاهش زمان سفرها، مسافت جابه‎جایی‎های درون‎شهری، امکان بهبود وضعیت هوای موجود و در نتیجۀ کاهش منواکسیدکربن، اکسیدهای ازت، هیدروکربن‎های نسوخته و ذرات معلق در هوا و تغییر نوع مصرف سوخت با هدف تأثیر مثبت بر کاهش آلودگی هوای شهر تهران، ازجمله محاسن توسعۀ فضاهای حمل و نقل زیرزمینی در این شهر شمرده می‎شوند. در پایان برای شهر بزرگ تهران با شرایط کنونی، معابر هم‎سطح و قیمت بالای اراضی و توسعۀ حمل و نقل عمومی در سطوح زیرین با استفاده از سوخت‎های غیر فسیلی توصیه می‎شود. آلودگی هوا توکیو تهران حمل و نقل زیرزمینی فضای شهری 2014 06 22 415 426 https://jhgr.ut.ac.ir/article_51571_d02cc20c60c092f6de8c7d50f3bf57d2.pdf

2014-06-22 10.22059

پژوهشهای جغرافیای انسانی Hum Geog Res 2008-6296 2008-6296 1393 46 2 عطا غفاری گیلانده عبدالوهاب غلامی امروزه، تعدد معیارهای دخیل در امر تصمیم‎گیری باعث شده است که استفاده از فنون تحلیل چندمعیاری، اجتناب‎ناپذیر تلقی شود. با وجود این، هنگام به‎کارگیری فنون تحلیل چندمعیاری، لازم است استفادۀ اصولی از آنها در زمینه‎های کاربردی مختلف، ارزیابی شود. بر همین اساس در این نوشتار قابلیت‎های استفادۀ عملیاتی از فنون TOPSIS و WLC، در یک زمینۀ تجربی (مکان‎یابی محل دفن زباله‎های شهر شیراز) به آزمون گذاشته شده و در ادامه، الگویی در اولویت‎بندی استفاده از این روش‎ها در زمینۀ تجربی ارائه شده است. در الگوی ارائه‎شده، فرض بر این است که بالارفتن میزان غربال‎زنی پیکسل‎ها در نقشۀ خروجی حاصل از هر یک از مدل‎های معرفی‎شده که در سطوح مختلف از آستانه‎های مطلوبیت قابل رهگیری است، می‎تواند نقطۀ مثبتی در به‎کارگیری مدل مربوطه تلقی شود. برای مثال با توجه به نمایۀ آماری مربوط به خروجی WLC، تعداد پیکسل‎هایی که تا آستانۀ مطلوبیت فرضی 214 غربال می‎شوند، 2262355 پیکسل است، ولی در همان سطح آستانۀ مطلوبیت فرضی، تعداد پیکسل‎های غربال‎شده در خروجی حاصل از TOPSIS، بیش از 2443499 پیکسل است. بنابراین در سطح مطلوبیت بیان‎شده، کاربرد روش  TOPSISاز ارجحیت برخوردار است. بررسی موردی چند نمونه از پیکسل‎های اولویت‎دار در خروجی حاصل از  روش TOPSIS نیز نشان می‎دهد که این پیکسل‎ها به‎لحاظ معیارهای تعیین‎شده در مکان‎یابی محل دفن زباله‎ها شرایط مطلوبی دارند. این امر می‎تواند اعتبار نتایج حاصل از به‎کارگیری مدل را تأیید کند. تحلیل چندمعیاری شیراز قواعد تصمیم‎گیری محل دفن پسماندهای شهری مکان‎یابی 2014 06 22 427 448 https://jhgr.ut.ac.ir/article_51572_62a01285f3af9c92eb08088a15733f2a.pdf

2014-06-22 10.22059

پژوهشهای جغرافیای انسانی Hum Geog Res 2008-6296 2008-6296 1393 46 2 حسین سلطانزاده در گذشته، شکل و ترکیب حجمی فضاهای معماری و همچنین عناصر آن به‎صورت چشم‎گیری تحت‌تأثیر عوامل و پدیده‌های جغرافیایی و محیط طبیعی شکل می‌گرفتند و در مواردی نیز پدیده‌های فرهنگی، به‌ویژه درمورد بناها و فضاهای آیینی، نقش مؤثری در شکل‌گیری فضاها و عناصر معماری داشتند. این پژوهش همزمان به نقش جغرافیا و فرهنگ در شکل بام توجه دارد. این پژوهش تلاش دارد که نقش جغرافیا و پدیده‎های فرهنگی در شکل‎گیری فضاهای معماری در گذشته را به درستی نشان دهد. این‌که جغرافیا و فرهنگ چگونه در پدیدار شدن شکل بام در معماری گذشته نقش داشته‎اند، پرسش اصلی این پژوهش است و فرضیۀ آن مشخص می‎کند که شکل و خصوصیات مهم بام ساختمان‌ها در گذشته بیشتر تحت‌تأثیر عوامل جغرافیایی و محیطی قرار داشت، اما برخی از شکل‎ها و صورت‎های آن با گذشت زمان مفهومی نمادین نیز می‌یافت. روش پژوهش توصیفی و تحلیلی است و گردآوری داده‌ها بیشتر به‌صورت اسنادی بوده است، هرچند مشاهدات و بررسی‎های میدانی نیز در توسعۀ کیفی پژوهش مؤثر بوده است. چارچوب نظری نیز بر این اساس استوار است که شکل فضاها و عناصر معماری در گذشته بیش از همه تحت‌تأثیر پدیده‌های جغرافیایی و محیطی قرار داشت، اما شکل بام بعضی از فضاهای آیینی از پدیده‎های فرهنگی تأثیر می‎پذیرفت. نتایج پژوهش نشان می‎دهد که شکل بام ساختمان‎ها در وهلۀ نخست، تحت تأثیر پدیده‎های جغرافیایی و محیط شکل می‎گرفت و سپس شکل و ترکیب برخی از انواع بام‎ها یا عناصری از آن مفاهیم نمادین پیدا می‎کردند. احتمال می‎رود که کاربردهای بعدی بعضی از آنها در موارد خاص به‎دلیل نمادپردازی باشد. بام فرهنگ و معماری تاق جغرافیا و معماری شکل ساختمان 2014 06 22 449 464 https://jhgr.ut.ac.ir/article_51573_8b9a0bf8fafa58ca2a7eff2ff2a02dd6.pdf

2014-06-22 10.22059

پژوهشهای جغرافیای انسانی Hum Geog Res 2008-6296 2008-6296 1393 46 2 2014 06 22 1 37 https://jhgr.ut.ac.ir/article_52125_69e9d39c0b47ef8b1a234c44914f189d.pdf