پژوهشهای جغرافیای انسانی

پژوهشهای جغرافیای انسانی

نگرشی نو به مفهوم و ابعاد هیدروپلیتیک

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
ساجد بهرامی جاف 1
محسن جان پرور 1
مریم تک روستا 2
کاظم ذوقی بارانی 3
میرنجف موسوی 4
1 گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
3 گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه امام حسین، تهران، ایران
4 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
10.22059/jhgr.2021.326878.1008343
چکیده
آب، بنیاد پیدایش، ماندگاری و کارایی واحدهای سیاسی- فضایی است. طی چند دهه اخیر مؤلفه‌های طبیعی و انسانی همچون تغییرات اقلیمی، رشد جمعیت، گسترش شهرنشینی، رشد و توسعه اقتصادی و... آب را به یکی از جستارهای مهم ژئوپلیتیک بدل ساخته است. در واقع اهمیت هیدروپلیتیک در مباحث ژئوپلیتیک در سده اخیر به دلیل بحران کم آبی هر روز بیشتر از قبل نمایان می‌شود. پژوهش حاضر که ماهیت بنیادی دارد با بهره‌ گیری از روش شناسی توصیفی- تحلیلی نگرشی نو به مفهوم و ابعاد هیدروپلیتیک دارد. نتایج تحقیق نشان داد که از نظر مفهومی هیدروپلیتیک را می‌توان به عنوان دانش شناخت، کسب، بهره‌وری و حفظ آب به عنوان منبع جغرافیایی و مسائل مرتبط با آن در مناسبات فروملی، ملی، منطقه ای و جهانی تعریف کرد به بیانی دیگر، هیدروپلیتیک عبارت است از دانش طراحی و بازبینی استراتژی‌های بازیگران جهت دستیابی به منافع و اهداف مبتنی بر آب و مسائل مرتبط با آن به عنوان منبع جغرافیایی قدرت است. از سوی دیگر ابعاد مورد بحث در مطالعات هیدروپلیتیک در سه بخش آب به عنوان منبع جغرافیایی قدرت، مناسبات مبتنی بر آب و استراتژی‌ها مبتنی بر آب مورد بحث و مطالعه قرار می‌گیرد.

هیدروپلیتیک عبارت است از دانش طراحی و بازبینی استراتژی‌های بازیگران جهت دستیابی به منافع و اهداف مبتنی بر آب و مسائل مرتبط با آن به عنوان منبع جغرافیایی قدرت است. از سوی دیگر ابعاد مورد بحث در مطالعات هیدروپلیتیک در سه بخش آب به عنوان منبع جغرافیایی قدرت، مناسبات مبتنی بر آب و استراتژی‌ها مبتنی بر آب مورد بحث و مطالعه قرار می‌گیرد.
کلیدواژه‌ها
hydropolitics
conceptualization
geopolitics
موضوعات
  1. اطاعت، جواد و ورزش، اسماعیل. (1391). هیدروپولیتیک هیرمند: دلایل، آثار و پیامدها. پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 44(80)، 193-212.
  2. بهرامی‌جاف، ساجد. (1401). طراحی الگوی مناسبات ژئوپلیتیکی ایران و ایالات‌متحده آمریکا. رساله دکتری، رشته جغرافیای سیاسی، به راهنمایی محسن جان‌پرور، دانشگاه فردوسی مشهد.
  3. جان‌پرور، محسن. (1396). ژئوپلیتیک برای همه. چاپ اول، انتشارات انتخاب، تهران.
  4. جان‌پرور، محسن و قربانی سپهر، آرش. (1396). ژئوپلیتیک شهری. چاپ اول، تهران: انتشارت انجمن ژئوپلیتیک ایران.
  5. حافظ‌نیا، محمدرضا. (1396). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک. چاپ پنجم، مشهد: انتشارات پاپلی.
  6. دیانت، محسن؛ درج، حمید و قادری، ابراهیم. (1398). تأثیر هیدروپلیتیک زاب کوچک بر روابط سیاسی ایران و اقلیم کردستان عراق. فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، 9 (2)، 158-131.
  7. ذکی، یاشار و نجفی، سجاد. (1399). تعیین راهبردهای هیدروپلیتیکی ایران در حوضه آبریز اروند. پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 52(4)، 1529-1549.
  8. عراقچی، سید عباس. (1393). دیپلماسی آب، از منازعه تا همکاری. فصلنامه سیاست جهانی، 3 (4)، 119-91.
  9. عزتی، عزت‌الله. (1396). ژئوپلیتیک. چاپ دوازدهم، تهران: انتشارات سمت.
  10. گل کرمی، عابد و کاویانی‌راد، مراد. (1396)؛ تأثیر محدودیت منابع آب بر تنش‌های هیدروپلیتیک (نمونه موردی: حوضه آبریز مرکزی ایران با تأکید بر حوضه آبریز زاینده‌رود). فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 28 (1)، 134-113.
  11. مجتهدزاده، پیروز. (1396). جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی. چاپ هشتم، تهران: انتشارات سمت.
  12. مجتهدزاده، پیروز. (1398). فلسفه و کارکرد ژئوپلیتیک در عصر فضای مجازی. چاپ چهارم، تهران: انتشارات سمت.
  13. Agnew, J. (2003). Geopolitics: Re-visioning World Politics. New York.
  14. Bahrami Jaf, S. (2022). Designing a pattern of geopolitical relations between Iran and the United States of America. Ph.D. dissertation, political geography field, under Mohsen Janparvar, Ferdowsi University of Mashhad. [In Persian].
  15. Black, J. (2016). Geopolitics and the Quest for Dominance. Publication of Indiana university press. Bloomington, Indiana 47405 USA.
  16. Cohen, S. B. (2014). Geopolitics The Geography of International Relations. Third Edition. Published by Rowman & Littlefield, Lanham, Maryland, USA.
  17. Diyanat, M., Darj, H., & Ghaderi, E. (2019). The Hydropolitical Impact of Little Zab on the Political Relations between Iran and the Iraqi Kurdistan Region. Journal of Political Research in the Islamic World, 9 (2), 158-131. [In Persian].
  18. Etaat, J., & Varzesh, I. (2012). Hydropolitic of Hirmand: Reasons, Results, and Outcomes. Human Geography Research, 44(80), 193-212. [In Persian].
  19. Ezzati, E. (2017). Geopolitics. Twelfth edition, Tehran: Samat Publications. [In Persian].
  20. Gol Karami, A., & Kavianirad, M. (2017). The effect of water resources limitation on hydro political stresses (Case study: Central catchment area of Iran with emphasis on Zayandehrud catchment area). Journal of Geography and Environmental Planning, 28(1), 134-113. [In Persian].
  21. Hafeznia, M. R. (2017). Geopolitical principles and concepts. Fifth edition, Mashhad: Papoli Publications. [In Persian].
  22. Han, X., & Webber, M. (2020), Assembling dams in Ghana: A genealogical inquiry into the fluidity of Hydropolitics. Political Geography, 78, 102-126.
  23. Hosseinpour Pouyan, R. (2013); Explain the geographical and geopolitical components of Rawabs in geopolitical regions. Geopolitical Quarterly, 9 (2), 203-161. [In Persian].
  24. Janparvar, M. (2017). Geopolitics for all. First Jap, Tehran: Select Publications. [In Persian].
  25. Janparvar, M., & Ghorbani Sepehr, A. (2017). Urban geopolitics. First edition, Tehran: published by the Iranian Geopolitical Association. [In Persian].
  26. Jensen, S., & Kushniruk, A. (2016). Boundary objects in clinical simulation and design of eHealth. Health Informatics Journal, 22, 248-264.
  27. Kaplan, R. (2012). The Revenge of Geography. (New York: Random House, 2012).
  28. Kehl, JR. (2011). Hydro political Complexes and Asymmetrical Power: Conflict, Cooperation, and Governance of International River Systems. Journal of WorldSystems Research, American Sociological Association, 17 (1), 1-12.
  29. Kenzie, E. S., Parks, E. L., Bigler, E. D., Lim, M. M., Chesnutt, J. C., & Wakeland, W. (2017). Concussion as a multi-scale complex system: an interdisciplinary synthesis of current knowledge. Frontiers in neurology, 8, 5-13.
  30. Martignago, G. (2011) A Comparative Analysis of Save, Tisza, Dniester Transborder Water River Basin Management Agreements and Cooperation Politics and Thir Impact on the Enhancing of Mutual Understanding and the Wellbeing of People Involved. Ph.D. Dissertation,29.
  31. Moisio, S. (2019). Geopolitics of the Knowledge-Based Economy. Routledge is an imprint of the Taylor & Francis Group, an informal business.
  32. Mojtahedzadeh, P. (2017). Political geography and geopolitical politics. Eighth edition, Tehran: Samat Publications. [In Persian].
  33. Mojtahedzadeh, P. (2019). Geopolitical philosophy and function in the age of cyberspace. Fourth Edition, Tehran: Samat Publications. [In Persian].
  34. Ó Tuathail, G. & Dalby, S. (1998) The Geopolitics Reader. (London: Routledge, 1998).
  35. Rai, S., Wolf, A., Sharma, N., & Harinarayan, T. (2016). Hydropolitics in Transboundary Water Conflict and Cooperation. River System Analysis and Management, 1, 353–368.
  36. Rogers, S., & Crow-Miller, B. (2017). The politics of water: a review of hydro political frameworks and their application in China. Wiley Interdisciplinary Reviews: Water, 4(6), e1239.
  37. Turton, A., Henwood, R. (2002). Hydropolitics in the developing world: A southern African perspective. South Africa: African Water Issues Research Unit CIPS, pp. 1- 269.
  38. United Nations Environment Programme (UNEP). (2007). Hydropolitical vulnerability and resilience along international waters: Latin America and the Caribbean. United Nations Environment Programme, Nairobi, Kenya.
  39. Wolf, A. T. (2007) Conflict and cooperation along international waterways. Water Policy 1(2),251–265.
  40. Zaki, Y., Najafi, S. (2020). Determining Iran hydropolitics strategies in Arvandrood basin. Human Geography Research, 52(4), 1529-1549. [In Persian].
پژوهشهای جغرافیای انسانی
دوره 55، شماره 1
زمستان 1401
صفحه 61-78