ارزیابی الگوپذیری استخوان‌بندی بافت‌های روستایی ایران در طرح‌های هادی، براساس مدل فرایند تحلیل سلسله‌‌مراتبی AHP

نویسندگان

دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران

چکیده

با پیدایش نگرش سیستمی به برنامه‌ریزی و تکامل فرایند برنامه‌ریزی، ارزیابی نیز به‌عنوان یکی از ارکان مهم این فرایند مورد توجه و تأکید قرار گرفت. انتظار بر این است که طرح‌های هادی روستایی براساس نظم‌دهی کالبدی و عملکردی منظم روستاها تهیه شوند. مقاله حاضر بر آن است تا الگوپذیری استخوان‌بندی در بافت‌های روستایی در طرح‌های هادی روستایی را در 30 روستای منتخب از 30 استان کشور مورد ارزیابی قرار دهد؛ که بدین منظور از مدل فرایند تحلیلی سلسله‌مراتبی بهره گرفته شده است. در قالب چارچوب نظری تحقیق، چهار معیار ایجاد، تقویت و تداوم محور اصلی؛ ایجاد شبکه‌ای از مراکز؛ ترکیب عملکردها برای ایجاد وحدت فضایی؛ و تنظیم سلسله‌مراتب فضایی، به‌عنوان معیارهایی برای ارزیابی استخوان‌بندی در طرح‌های هادی انتخاب گردیدند. زیرمعیارهای ارزیابی نیز عبارت بوده‌اند: عرض و طول معبر، تجهیز بدنه معبر، تعداد مراکز فرعی، تقویت مرکز اصلی، کاربری‌های عمومی در استخوان‌بندی، میان‌کنش فضایی عملکردها، تغییر مقیاس از عرصه عمومی به خصوصی و سلسله‌مراتب معابر در کل بافت. نتایج به‌دست آمده نشان داد که در این طرح‌ها معیار تقویت محور اصلی در وضعیت مناسبی است؛ اما معیار ایجاد مراکز با زیرمعیارهای تعداد مراکز فرعی و تقویت مرکز اصلی، وضعیت نامطلوبی دارد. معیار ترکیب عملکردها با زیرمعیارهای کاربری عمومی در استخوان‌بندی و میان‌کنش فضایی عملکردها نیز به لحاظ قرارگیری در مقیاس فاصله‌ای دارای وضعیت متوسطی است و زمینه‌های تقویت این معیار نیز اجتناب‌ناپذیر می‌نماید؛ و معیار سلسله‌مراتب فضایی هم در وضعیت بینابین قرار دارد. با توجه به وجود نقاط قوت و ضعف مختلف در فرایند تهیه طرح‌های هادی، و برای تقویت زمینه‌های فرایندی و محتوایی در این زمینه، می‌توان مواردی را در جهت بهبود وضعیت حاضر و در مسیر حرکت به سمت وضع مطلوب در نظر گرفت، که این خود در قالب جدول، در نتیجه‌گیری مقاله ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of Rural Structure Patterns in Guide-Plans in Iran: Based on AHP Model

نویسندگان [English]

  • Mohammadmehdi Azizi
  • A Khalili
چکیده [English]

Parallel to systematic planning, evaluation subject has become a major issue. It is expected that rural guide-plans are prepared based on physical and functional orders. This paper intends to evaluate structural patterns of 30 rural guide-plans in Iran in 30 various provinces, using AHP Model. Within the reseach conceptual framework, four criteria were selected as creation and continuity of major road, creation of a single network of different centers, functions for spatial unity, and spatial hierarchy order. Characteristics of roads, roads facilities, the number of centers, empowerment of major centers, public land uses in rural strtuctures, spatial functions, and changes in public and private spaces and roads hierarchies are among sub-criteria. The research findings showed that the empowerment of major roads is acceptable. However, the creation of centers together with their sub-criteria is not acceptable. The criterion of functions together with its sub- citeria of public land use in structure is, because of their distance scales, on average; therefore, it is necessary to empower this criterion. The criterion of spatial hierarchy is also on average. Considering the positive and negative points in prepation of rural guide-plans, several issues and items can be considered for improving such plans. These recommendations are presented in a table within the conclusion of the paper.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Evaluation
  • Rural Guide Plans
  • Spatial Hierarchy
  • Spatial Unity.
  • Structure