بازارهای فراشهری و تغییرات کالبدی محله‌های پیرامون (مطالعۀ موردی: بازارهای فراشهری مبل یافت‌آباد، کیف و کفش امین‌الملک و آلومینیوم قلعه‌مرغی)

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت‌علمی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه خوارزمی تهران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه خوارزمی تهران

چکیده

تحول در الگوی مراکز تجاری، سبب استقرار کاربری‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در سطح محله‌های مسکونی شده و با پیامدهایی مثبت و منفی همراه بوده است. در پژوهش حاضر، بازارهای فراشهری مبل یافت‌آباد، کیف و کفش امین‌الملک و آلومینیوم قلعه‌مرغی واقع در منطقۀ 17 شهرداری تهران، به‌عنوان فضاهای تجاری با عملکرد فراشهری بررسی شده است تا تأثیرات آن‌ها بر تغییرات کالبدی محله‌های مسکونی مجاور خود، از جمله یافت‌آباد، امامزاده حسن، باغ خزانه و بلورسازی مشخص شود. پژوهش حاضر شناختی و ارزیابی-مقایسه‌ای است و از پژوهش‌های مقطعی-طولی محسوب می‌شود. داده‌های آن نیز از نوع کمی-کیفی (آمیخته) و شیوۀ گردآوری، اسنادی و پیمایشی (پرسشنامۀ محقق‌ساخته و مصاحبه و مشاهده) است. جامعۀ آماری مطالعۀ حاضر، بلوک‌های آماری سال‌های 1359، 1375 و 1390، قطعات کاربری اراضی و مسئولان شهری محله‌ها و منطقۀ مورد مطالعه است. داده‌ها به‌کمک آزمون t تک‌نمونه‌ای و آزمون فریدمن در نرم‌افزار SPSS تحلیل شد و نمایش فضایی داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار GIS صورت گرفت. نتایج پژوهش نشان می‌دهد بازارهای فراشهری سبب تشدید فرسودگی بافت محله و بناهای آن و تبدیل واحدهای مسکونی محله‌ها به کاربری تجاری و انبار کالا شده است. به‌طورکلی استقرار بازارهای فراشهری در محله‌های مورد مطالعه، فضای این محله‌های مسکونی را آشفته کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Trans-regional Market and Landuse Changes in Surrounding Areas (Case Study: Markets of Sofa Yaftabad, Amin al-Mulk Market of Bags and Shoes, and Aluminum Avian Castle)

نویسندگان [English]

  • Mohamad Soleimani 1
  • Ahmad Zanganeh 1
  • Taher Parizadi 1
  • Yasaman Salahshour 2
1 Assistant Professor of Geography and Urban Planning, Khwarazmi University, Tehran, Iran
2 MA in Geography and Urban Planning, Khwarizmi University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Introduction
Urban expansion in Tehran would initially rely on the market in different stages of development and urban development. Urbanization due to population extreme would not able to respond to the business needs of the population. New consumer products and large-scale services such as transportation and warehousing require major activities in the markets.
Commercial centers were often developed in conjunction with the main axes of movement over time and they are created in the course of its expansion. In essence, the commercial centers in urban areas formed the center of the megalopolis.
Most of the experts such as Jacob Riis believe that the proximity of a market to residential neighborhood provides the backdrop backgrounds for the area.
District 17 of Tehran as a sample in the present study is a disparate business unit. Most of the district is related to the megalopolis regional markets including the Amin al-Mulk special market of bags and shoes, aluminum market, and the Yaftabad furniture market.
Methodology
The goals of cognitive researches are to discover facts and develop the boundaries of human knowledge. This present study as kind of cognitive research seeks to identify physical changes in the communities under the influence of megalopolis markets. The comparative research is to assess the impacts of the extensive market centers on the landuses of the surrounding neighborhoods. The study has investigated the physical changes during the years 1980, 1996 and 2011. Thus, we have used a combination of quantitative-qualitative data through questionnaires and interviews.
The statistical population is the building blocks and urban neighborhoods.  We have used SPSS to analyze the research hypotheses through one-sample t-test and make mapping by GIS.
Results and discussion
In the study area there were landuse changes in residential, industrial workshop, and commercial landuses in Yaftabad neighborhood. Most of residential areas converted into workshops and stores.
In Hasan Shrine neighborhood, most of the landuses are converted into commercial and industrial centers and huge malls.
 In 1996, the residential and transportation areas have the highest level of demands. A great majority of farms also converted into industrial and commercial workshops
In Bagh Khazane neighborhood, most of the agricultural, residential and transportation areas are converted into commercial and production centers.
In Bolorsazi Neighborhood, most of the district was occupied by immigrants of different ethnic groups. The trend was continued after the Islamic Revolution. This was responsible for the conversion of agricultural land and orchards into residential land.. In 1996, the residential, industrial plants and transportation have the highest landuse areas in the neighborhood.  
Conclusion
The results of the study have indicated that many residential neighborhoods are now converted into markets and shop-commercial stores. These changes were the greatest in Yaftabad neighborhood. It can be concluded that establishment of trans-regional markets of the megalopolis in some districts led to spatial chaos in the urban structure of the neighborhoods and landuse changes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • megalopolis markets
  • urban physical changes
  • residential neighborhoods
  • urban buildings
  • trans-regional markets
  1. احمدی، علی، 1382، نگرشی جامع بر مدیریت استراتژیک، انتشارات تولید دانش، تهران.
  2. آذری، نرگس، 1392، تجربة مدرنیته به روایت فضاهای تجاری شهر تهران، انتشارات تیسا، تهران.
  3. تسلیمی، محمدسعید، 1378، تحلیل فرایندی خط‌مشی‌گذاری و تصمیم‌گیری، انتشارات سمت، تهران.
  4. جهان‌شاهی، محمدحسین، 1383، تحلیل بافت‌های فرسوده و مشکل‌ساز شهری و راهبردهای آن (قسمت پنجم) (بافت‌های شهری آمیخته با کاربری‌های صنعتی و ناسازگار)، مجلة جستارهای شهرسازی، شمارة 8، صص 19-27.
  5. حمیدی‌زاده، محمدرضا، 1380، برنامه‌ریزی استراتژیک، انتشارات سمت، تهران.
  6. حسین‌زاده دلیر و اردشیر جوادی، 1385، اهمیت مرکز شهر و ضرورت توجه و احیای آن، مجله صفّه، سال پانزدهم، شمارة 42، صص 31-36.
  7. حبیبی، سید محسن، سلیمی، جواد و ملیحه حمیدی، 1376، استخوان‌بندی شهر تهران، سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران.
  8. رجبی، آزیتا، 1386، ریخت‌شناسی بازار، چاپ اول، مؤسسه انتشارات آگاه، تهران.
  9. رهنما، محمدرحیم، 1390، برنامه‌ریزی مناطق مرکزی شهرها، چاپ اول، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد.
  10. زیاری، کرامت‌اله، 1389، برنامه‌ریزی شهرهای جدید، انتشارات سمت، تهران.
  11. سرمد، زهره، بازرگان، عباس و الهه حجازی، 1393، روش‌های تحقیق در علوم رفتاری، چاپ بیست‌وهفتم، انتشارات آگاه، تهران.
  12. شکوئی، حسین، 1384، دیدگاه‌های نو در جغرافیای شهری، جلد اول، چاپ چهاردهم، انتشارات سمت، تهران.
  13. معاونت هماهنگی و برنامه‌ریزی شهرداری تهران، 1389، سند راهبردی توسعه محله‌ها، محلة یافت‌آباد، ویرایش اول.
  14. معاونت هماهنگی و برنامه‌ریزی شهرداری تهران، 1389، سند راهبردی توسعة محله‌ها، محلة امام‌زاده حسن، ویرایش نخست.
  15. معاونت هماهنگی و برنامه‌ریزی شهرداری تهران، سند راهبردی توسعة محله‌ها، محلة باغ خزانه، 1389، ویرایش نخست.
  16. معاونت هماهنگی و برنامه‌ریزی شهرداری تهران، سند راهبردی توسعة محله‌ها، محلة بلورسازی، 1389، ویرایش نخست.
  17. مهندسان مشاور معمار و شهرساز امکو ایران، 1386، طرح تفصیلی منطقة 17 شهر تهران، شهرداری تهران، تهران.
  18. مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران، 1386، طرح جامع تهران طرح راهبردی- ساختاری توسعه و عمران شهر تهران، شهرداری تهران، تهران.
  19. فیروزنیا، قدیر، ضیاتوانا، محمدحسن و عبدالرضا رکن‌الدین افتخاری، 1386، تبیین فرایند تحول روستا با بهره‌گیری از نظریة «چرخه حیات»، فصلنامة مدرس علوم انسانی، دورة 11، شمارة 1، صص18-27.
  20. کوچکی، عوض و حمید خیابانی، 1371، مبانی اکولوژی کشاورزی، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد، مشهد.
  21. میرمیران، سید هادی، 1382، مناطق تاریخی شهرها و دگرگونی کالبدی در فرایند نوسازی شهری، ماهنامة شهرداری‌ها، سال پنجم، شمارة 54، صص 22-25.
  22. ویرث، اویگن، 1995، نظری اجمالی به شهر شرقی بر مبنای تحقیقات جدید در زمینة فرهنگ مادی، ترجمة مصطفی مؤمنی، دانشگاه شهید بهشتی.
  23. وین ک. هوی، 1380، روش تحقیق کمی در علوم تربیتی (پرایمر)، ترجمة نادر سلیمانی، انتشارات جهاد دانشگاهی واحد صنعتی امیرکبیر.
24. Ahmadi, A.,1382, A Comprehensive Approach to Strategic Management, Science Production Publishing,Tehran. (In Persian)

  1. 25.  Azari, N., 1392, The Experience of Modernity Narrates the Commercial Spaces of Tehran, Tisa Publishing, Tehran. (In Persian)
26. Taslimi, M., 1378, Policy Analysis and Decision Process Analysis, Publication Samt, Tehran.(In Persian)

  1. 27.  Jahanshahi, M., 1383, Analysis of Worn and Problematic Urban Tissues and Its Strategies, Journal of Urban Planning, No. 8, PP. 19-27. (In Persian)
28. Hamidizadeh, M., 1380, Strategic Planning, Publication Samt, Tehran. (In Persian)

  1. 29.  Hoseynzadeh, D., 1385, The Importance of the City Center and the Need to Pay Attention and Revitalize It, Sefe, Vol. 5, No. 42,pp 31-35. (In Persian)
  2. 30.  Habibi, M., Salimi, J., and Hamidi, M., 1376, The Skeleton of Tehran City, Tehran Technical and Engineering Advisor, Tehran. (In Persian).
31. Rajabi, A., 1386, Market Morphology, Print One, Informed Publishing, Tehran.(In Persian)

  1. 32.  Ranama, M., 1390, Planning The Central Regions of Cities, Print One, Ferdowsi University of Mashhad Publication, Mshhad. (In Persian)
  2. 33.  Ziyari, K., 1389, Planning New Cities, Publication Samt, Tehran. (In Persian)
  3. 34.  Sarmad, Z., Bazargan A., and Hejazi, E., 1393, Research Methods in Behavioral Sciences, Twenty-Seventh Edition, Agah Publishing, Tehran. (In Persian)
  4. 35.  Shakuie, H., 1384,New Perspectives on Urban Geography, Vol. 1, Fourteenth Edition, Press Publications, Tehran. (In Persian)
  5. 36.  Deputy of Coordination and Planning of Tehran Municipality,1389, Strategic Development Solution, Neighbourhood Yaft Abad, First Edit. (In Persian)
  6. 37.  Deputy of Coordination and Planning of Tehran Municipality, 1389, Strategic Development Solution, Neighbourhood Emamzadeh Hasan, First Edit. (In Persian)
  7. 38.  Deputy of Coordination and Planning of Tehran Municipality, 1389, Strategic Development Solution, Neighbourhood Baghkhazaneh, First Edit. (In Persian)
  8. 39.  Deputy of Coordination and Planning of Tehran Municipality, 1389, Strategic Development Solution, Neighbourhood Bplorsazi, First Edit. (In Persian)
  9. 40.  Architects and Urban Designer Consulting Engineers of Iran, 1386, Detailed Plan of District 17 of Tehran, Tehran Municipality, Tehran. (In Persian)
  10. 41.  Tehran City Study and Planning Center, 1386, Tehran Master Plan Tehran Strategic Structural Development Plan, Tehran Municipality, Tehran. (In Persian)
  11. 42.  Firouznia, G.H, ziya,m, Eftekhari,a ,1386, Explaining the Process of Village Transformation Using the Theory of the "Cycle Of Life", Quarterly Journal of Humanities, Vol. 11, No. 1,PP 18-27(In Persian)
  12. 43.  Kochaki, A., and Khiyabani, H., 1371, Fundamentals of Agricultural Ecology, Publications University of Mashhad, Mashhad. (In Persian)
  13. 44.  Mirmiran, H., 1382, Historical Regions of Cities and Physical Transformation in the Process of Urban Renewal, Monthly Magazine of Municipalities, Vol. 5, No 54, PP. 22-25.(In Persian)
  14. 45.  Wirth, O, 1995, An Overview of the Eastern City Based on New Research on Material Culture, Translation by Mostafa Momeni, Shahid Beheshti University.
  15. 46.  Wayne. K., Hey, 1380, Quantitative Research Method in Educational Science (Primer), Translation by Nader Soleimani, Amirkabir Industrial University Jihad Publishing House. (In Persian)
47. Kenny, R., 2009, Urban Blight:With Specific Refrence to London, Ontario, M. A. In Geography, Faculty of Graduate Studies, the University of Western Ontario.